Μυθολογία – Αρχαία εποχή - ΕΛΛΗΝΟΡΘΟΔΟΞΗ ΚΟΝΩΝΙΑ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΔΙΨΩ

Μετάβαση στο περιεχόμενο

Κύριο Μενού:

Μυθολογία – Αρχαία εποχή

Πολιτισμός > Λαογραφία-Παράδοση
Εδώ, λοιπόν, στην ωραία και παραδεισένια αυτή περιοχή, που τούτη τη μαγιάτικη μέρα φαντάζει λουσμένη μέσα στο πράσινο, θα ρίξουμε σήμερα άγκυρα για να δούμε, εκτός από τον Παυσανία, τι λένε οι παλαιότεροι και οι νεότεροι ιστορικοί και ερευνητές για τη θρυλική πολιτεία που βρίσκεται βυθισμένη στα γαλανά νερά του Κορινθιακού.
Μεγάλο και ανεξερεύνητο γεγονός είναι ο αφανισμός της αρχαίας αχαϊκής πόλης Ελίκης, θρησκευτικής αλλά και πολιτικής πρωτεύουσας των δώδεκα αρχαίων γνωστών και ιστορικών πόλεων της Αχαΐας.
Τυλιγμένη μέσα στο θρύλο και το μύθο σαν άλλη «Ατλαντίδα» του Ατλαντικού ωκεανού και σαν άλλη «Μω» στα νερά του Ειρηνικού ωκεανού, βρίσκεται στα βάθη της αχαϊκής γης και του Κορινθιακού κόλπου.
ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ – ΑΡΧΑΙΑ ΕΠΟΧΗ
Η περιοχή της αρχαίας Ελίκης παρουσίαζε μια αξιόλογη ανάπτυξη από την υστεροελλαδική εποχή (1580 – 1100 π.Χ.), η οποία με την πάροδο του χρόνου φθάνει σε μεγάλη ακμή κατά την ηρωική και ανεπανάληπτη περίοδο της τρωικής εκστρατείας, γύρω στον 12ο αιώνα π.Χ.
Η ανάπτυξη και η ακμή της αρχαίας Ελίκης προχωρεί με γοργά βήματα και βρίσκεται συνεχώς σε διαρκή εξέλιξη, φθάνει δε στον κολοφώνα της δόξης της κατά την ομηρική εποχή όπως και ολόκληρη η αρχαία Αχαΐα.
Το μεγάλο προσόν είναι ότι κυριαρχεί μεταξύ των αχαϊκών πόλεων, και η ιδέα της εθνικής ενότητας συγκροτεί το «κοινόν των Αχαϊκών» με πρωτεύουσα την Ελίκη και μετά τον καταποντισμό της, το Αίγιο.
Τώρα, η Μυθολογία μάς λέει ότι ο Ίων συγκέντρωσε στρατό εναντίον των Αιγιαλέων και του βασιλέως Σελινούντα, με τον οποίο τελικά συνεβιβάσθη, αυτός δε έδωσε για σύζυγο στον Ίωνα την μονογενή θυγατέρα του, την Ελίκη, και επιπλέον τον όρισε και διάδοχό του.
Κατά την παράδοση, ο Ίων έχτισε νέα πόλη στην εύφορη πεδιάδα ανατολικά του Αιγίου κοντά στη θάλασσα την οποία ονόμασε Ελίκη.
Το 1100 π.Χ. περίπου εμφανίζεται μια νέα φυλή που έμελλε να πλήξει τις ελληνικές χώρες και ν’ αλλάξει μορφή η Πελοπόννησος. Είναι η κάθοδος των Δωριέων. Ξεκίνησαν από τη Δωρίδα και αφού κατασκεύασαν πλοία στη Ναύπακτο, έπλευσαν στην Αιγιάλεια των Ιώνων και εκείθεν, χωρίς να πειράξουν τους κατοίκους, ετράπησαν προς τις πλούσιες Μυκήνες, την Τίρυνθα, το Άργος, τις πόλεις της Αργολίδας, της Λακωνίας και της Μεσσηνίας.
Οι Αχαιοί που κατοικούσαν στις πόλεις αυτές αντί της δουλείας επροτίμησαν τη φυγή και ύστερα από μακροχρόνιους και αιματηρούς πολέμους με τους Ίωνες, οι οποίοι κατέφυγαν στη Μικρά Ασία, όπου ίδρυσαν δώδεκα πόλεις σε ανάμνηση της ιωνικής δωδεκαπόλεως της βορείου Πελοποννήσου, καθώς γράφει ο Ηρόδοτος και ο Στράβων στα «Γεωγραφικά» του.
Το 1080 π.Χ. περίπου οι Αχαιοί γενόμενοι κύριοι της χώρας των Ιώνων και αφού έθαψαν τον φονευθέντα βασιλιά τους Τισαμενό, μετονόμασαν τον Αιγιαλό σε Αχαΐα. Έτσι, οι Αχαιοί στη νέα τους πατρίδα, την Ελίκη, έχοντας ανεξάρτητους μεταξύ τους βασιλείς χωρίστηκαν σε δύο μέρη: οι Αχαιοί από τη Λακωνία κατέλαβαν τη δυτική Αχαΐα και οι Αχαιοί από το Άργος την ανατολική και εγκαταστάθηκαν στις δώδεκα πόλεις των Ιώνων, τις οποίες εφρόντισαν περισσότερο, τις οχύρωσαν – ήταν συνηθισμένοι να ζουν σε οχυρές πόλεις – τις μεγάλωσαν και τις ελάμπρυναν.
Έχουμε, λοιπόν, τις πρώτες δώδεκα πόλεις «από ανατολών προς δυσμάς» που ήταν οι εξής:
1/ Η Πελλήνη, που βρισκόταν μεταξύ Αιγείρας και Συκιωνίας, περίπου στο σημερινό Ξυλόκαστρο.
2/ Οι Αιγαί μεταξύ Αιγείρας και Βούρας στην περιοχή του τέως δήμου Αιγείρας.
3/ Η Αιγείρα, που τοποθετείται στο χωριό Βλοβωκά πάλι του τέως δήμου Αιγείρας.
4/ Η Ελίκη ανατολικά του Αιγίου.
5/ Η Βούρα, που κι αυτή τοποθετείται στο χωριό Τρυπιά του τέως δήμου Βούρας.
6/ Το Αίγιο, που οι Ίωνες φέρονται ως κύριοι ιδρυτές της αρχαιοτάτης αυτής πόλης.
7/ Οι Ρύπες, που είχαν τη σημερινή θέση του χωριού Καμάρες.
8/ Η Πάτρα
9/ Η Τριταία
10/ Οι Φαραί, που βρίσκονταν στη θέση του σημερινού χωριού Φαραί, πρώην Λαλικώστα που είναι χτισμένο στην αριστερή όχθη του ποταμού Πείρου.
11/ Η Δύμη
12/ Η Ώλενος, που ήταν στην Κάτω Αχαγιά.
Για την καταστροφή της Ελίκης το 373 – 372 π.Χ. που έγινε εκείνη τη χειμωνιάτικη νύχτα, οι πλησιέστεροι χρονολογικά συγγραφείς περιγράφουν λακωνικά τον καταποντισμό της.
Ο Ξενοφώντας, που έζησε στην Πελοπόννησο από το 355 π.Χ. την εποχή της καταστροφής και που παρακολουθούσε την τότε κατάσταση, δεν την αναφέρει. Ο Πολύβιος (220 – 120 π.Χ.) διακόσια και πλέον χρόνια αργότερα αναφέρει στο εκτενέστατο ιστορικό έργο του μια μόνο περί Ελίκης φράση: «… και Ελίκης της προ των Λευκτρικών υπό της θαλάσσης καταποντισθείσης». Ο Στράβωνας, ο γεωγράφος (68 – 25 π.Χ.) και οι μεταγενέστεροί του συμφωνούν ότι η καταστροφή οφείλεται σε καθίζηση και καταποντισμό της προς ανατολάς του Αιγίου παραλιακής ζώνης, όπου βρισκόταν η Ελίκη.
Μια σπουδαία και αυθεντική μαρτυρία του συγχρόνου με την καταστροφή Ηρακλείδη, που έζησε στις αρχές του 4ου π.Χ. αι. μέχρι το 330, την οποία διέσωσε ο Στράβων αναφέρει ότι η πόλη απείχε από τη θάλασσα 12 στάδια (= 2.184 μ.). Και όλη αυτή η έκταση μαζί με την πόλη καλύφτηκε από τη θάλασσα εξαιτίας του σεισμού που έγινε τη νύχτα εκείνη.
Δυο χιλιάδες άντρες που έστειλαν οι Αχαιοί για την παροχή πρώτων βοηθειών, δεν κατόρθωσαν να περισυλλέξουν τους νεκρούς.
Επίσης, ο Στράβων διέσωσε από το γεωγραφικό έργο του Ερατοσθένη, ο οποίος έζησε το 276 – 194 π.Χ. και την εξής πληροφορία: «Και αυτό ιδείν φησί τον τόπον και τους πορθμέας λέγειν ως εν τω πόρω ορθώς εστήκει Ποσειδών χάλκειος, έχων ιππόκαμπον εν τη χειρί, κίνδυνον φέροντα τοις δίκτευσιν».
ΕΡΜΗΝΕΙΑ
Ο Ερατοσθένης είχε ακούσει από τους ντόπιους πορθμείς (ναυτικούς, ψαράδες) ότι στο βυθό στεκόταν όρθιο το χάλκινο άγαλμα του Ποσειδώνα με την τρίαινα στο χέρι κι έσκιζε τα δίχτυα των ψαράδων. Από την παραπάνω πληροφορία υποτίθεται ότι δεν έγινε κατολίσθηση αλλά καθίζηση του εδάφους και κάλυψή του από τη θάλασσα.
Ο Κλαύδιος Αιλιανός 600 χρόνια μετά τον καταποντισμό γράφει ότι «πέντε ημέρες προ του καταποντισμού της Ελίκης διάφορα ζώα άρχισαν να εγκαταλείπουν όλα μαζί το έδαφός της, δηλαδή ποντίκια, νυφίτσες, φίδια, σκολοπένδρες, σκαθάρια κ.ά.».
Επίσης, δέκα λακωνικά πλοία αγκυροβολημένα στην παραλία βούλιαξαν αύτανδρα κατά τον σεισμό.
Τέλος, ο Διόδωρος ο Σικελιώτης, ο Έλληνας αυτός που καταγόταν απ’ τους αποίκους Έλληνες της Σικελίας στην «Ιστορική Βιβλιοθήκη» του γράφει: «η θάλασσα ανυψωθείσα εις τον αέρα και εξαπολύσασα κύμα υψηλόν εις την ξηράν, τους κατέκλυσεν όλους, αφανισθέντας μαζί με τας πατρίδας των. Έ γινε δε το πάθημα τούτο της Αχαΐας εις τας δύο πόλεις Ελίκην και Βούραν, εξ ων η Ελίκη ετύγχανεν η σημαντικοτέρα προ του σεισμού πόλις της Αχαΐας».
Με το πέρασμα των αιώνων το γεγονός μυθοποιήθηκε. Όμως βασικό δεδομένο παραμένει ότι με βάση των αρχαίων πηγών η Ελίκη κατεκλύσθη από τη θάλασσα, έπειτα από καθιζήσεις που έχουν επισημανθεί και κατά τα τελευταία χρόνια σε τούτη την περιοχή. Τη σημαντικότερη σχετική παρατήρηση έκανε ο Ιούλιος Σμιτ, άλλοτε διευθυντής του αστεροσκοπείου των Αθηνών, κατά τον σεισμό που έγινε στις 26 Δεκεμβρίου του 1861, οπότε μια πολύ στενή λωρίδα της γης εδώ στην περιοχή της Ελίκης, μήκους 13 χμ και πλάτους 100 – 200 μ., άρχισε να καταποντίζεται με τόσο αργό ρυθμό, ώστε χρειάστηκαν πολλές ημέρες για να καλυφθούν εντελώς από τη θάλασσα οι κορμοί πρώτα και οι κορφές έπειτα των δέντρων που ήταν στη στενή λωρίδα της αιγιώτικης παραλίας.
Το γεγονός εκείνο επαληθεύει τα λεγόμενα του Παυσανία για την ίδια περίπτωση που αναφέρεται στην καταστροφή του 373 π.Χ. χωρίς να έχει επιζήσει κανείς για να περιγράψει τις σκηνές της φρίκης των 30.000 κατοίκων της, τη φοβερή εκείνη νύχτα του χειμώνα του 373 π.Χ.
Δεν επέζησε κανείς. Ούτε ο βασιλιάς τους, ούτε οι στρατηγοί τους, ούτε οι άρχοντές τους. Ακόμη και τα δώδεκα λακωνικά πλοία, που ήταν αγκυροβολημένα στο λιμάνι της τα συμπαρέσυρε κι αυτά μαζί της η θρυλική πολιτεία. Τα μόνα που επέζησαν ήταν τα ποντίκια, οι νυφίτσες και άλλα μικρά ζώα που την εγκατέλειψαν πέντε ημέρες νωρίτερα της καταστροφής και κατά χιλιάδες έφευγαν στα ορεινότερα μέρη για να διασωθούν από την επερχόμενη συμφορά.
Εκείνη την τρομερή χειμωνιάτικη νύχτα καταστράφηκαν κι άλλες πόλεις όπως η Βούρα και ποιος γνωρίζει πόσα παραλιακά χωριά και κωμοπόλεις συμπαρέσυρε το μεγάλο παλιρροιακό κύμα του Κορινθιακού.

 
Επιστροφή στο περιεχόμενο | Επιστροφή στο κύριο μενού