Προσχολική Ηλικία - ΕΛΛΗΝΟΡΘΟΔΟΞΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΔΙΨΩ

Μετάβαση στο περιεχόμενο

Κύριο Μενού:

ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ > Εκπαίδευση
Αναπτύσσοντας τη Μάθηση στην Προσχολική Ηλικία



Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι, τα παιχνίδια συντελούν στην πνευματική, ηθική, αισθητική και φυσική διαπαιδαγώγηση. Βοηθούν επίσης το παιδί να γνωρίσει το περιβάλλον και το συνηθίζουν στη σκόπιμη συνειδητή δραστηριότητα. Επίσης, αναπτύσσουν τη σκέψη, τη μνήμη, το λόγο και τα συναισθήματα. 
  Ο τύπος, ο χαρακτήρας, το περιεχόμενο και το σχέδιο ενός παιχνιδιού πρέπει να περιέχουν ψυχαγωγία διαπαιδαγώγηση και εκπαίδευση, ανάλογα με την ηλικία, την ανάπτυξη και τα ενδιαφέροντα του παιδιού. 
Το παιχνίδι που θα αναλυθεί προάχθεικε από τα παιδιά, μέσα από τις κοινωνικές τους αλληλεπιδράσεις, την παρατήρηση πως παίζουν, πόσο τηρούν το ομαδικό πνεύμα και τους κανόνες συμπεριφοράς μεταξύ τους, όμως η αφορμή δόθηκε περισσότερο από την συμπεριφορά ενός παιδιού που δεν μπορούσε να διαχειριστεί τα συναισθήματα του και γι’ αυτό απομονωνόταν και η συμπεριφορά του φαινόταν επιθετική (άμυνα) απέναντι σε όλη την τάξη. Το αποτέλεσμα συζήτησης μαζί του ήταν να «γεννηθεί» η ιδέα για την δημιουργία του παιχνιδιού και παράλληλα μια μικρή ιστορία που θα βοηθήσει τα παιδιά να κατανοήσουν την συγκεκριμένη συμπεριφορά και συνάμα, να μάθουν καινούριες έννοιες μέσα από το παραμύθι του συνοδευτικού βιβλίου. Αξίζει, επιπλέον να αναφέρουμε ότι μέσα από το συνοδευτικό βιβλίο, τα παιδιά  καλλιεργούν την φαντασία, την σκέψη, την γλώσσα και τις αξίες τους καθώς επίσης εισπράττουν ευχαρίστηση γιατί συνδυάζει εικόνα και λόγο.
Το παιχνίδι αυτό αποτελείται από ένα ταμπλό, κάρτες τεσσάρων κατηγοριών (γνώσεων, παντομίμα, θάρρος ή αλήθεια, γλυκές λεξούλες), ένα ζάρι, πιόνια, επίσης απαρτίζεται από τριασδυάστατα υλικά τα οποία στολίζουν το παιχνίδι και πλούσια εικονογράφιση του συνοδευτικού βιβλίου. Επίσης,  οι ικανότητες που επιδιώκεται να αναπτυχθούν μέσα από το παιχνίδι είναι να οικοδομούν σταδιακά την έννοια των αριθμών, να «ερμηνεύουν» γενικά στοιχεία του κόσμου της καθημερινότητας που τα περιβάλλει μέσα από διαδικασίες παρατήρησης και περιγραφής, σύγκρισης, ταξινόμησης, αντιστοίχισης και συμβολικής αναπαράστασης, να αναπτύσσουν συναισθήματα αγάπης, να αναπτύσσουν τη γλώσσα και την επικοινωνία, να εκφράζονται με τον αυτοσχεδιασμό και τη μίμηση. Επιπλέον, να αναπτύσσουν τη σωματική τους δραστηριότητα. Στο τέλος γίνεται εξαργύρωση πόντων, κατα την διάρκεια του παιχνιδιού  ανάλογα πόσες απαντήσεις έχουν σωστές θα αποκτούν πόντους έτσι κάθε πλήθος πόντων αντιστοιχεί και σε ένα δώρο, σε μία επιβράυβευση.

Μέθοδος Project
Οι νέες μέθοδοι που έχουν δημιουργηθεί για τα δια θεματικά προγράμματα σπουδών ανέδειξαν την σπουδαιότητα της μεθόδου project. Η λέξη project  προέρχεται από την λατινική projicere που σημαίνει, σχεδιάζω, προβολή ενός στοιχείου από κάποιον. Η μέθοδος για πρώτη φορά εμφανίστηκε ολοκληρωμένη από τον Kilpatrick (1918), ο οποίος βασίστηκε σε μελέτες που προϋπήρχαν στο ενεργητικό σχολείο του Ferriere, το σχολείο εργασίας του Kerschensteiner στη Γερμανία, το σχολείο «για τη ζωή με τη ζωή» του Decroly στο Βέλγιο. Τα εκπαιδευτικά αυτά ιδρύματα έκαναν την διαφορά για την εφαρμογή της μεθόδου project κατά την διάρκεια των μαθημάτων, αφενός στο πεδίο της εργασιακής οργάνωσης, αφετέρου και στο πεδίο της καθημερινότητας (Παπαδημητρίου, 1952). 
Η μέθοδος project είναι μια αξιόλογη εναλλακτική διαδικασία μάθησης η οποία ξεφεύγει από τη συνηθισμένη σχολική πραγματικότητα, ο σύγχρονος τρόπος μάθησης των παιδιών πρωτοπορεί, εισάγοντας έναν ολοκληρωμένο ολιστικό τρόπο κριτικής και θεώρησης πραγμάτων που σκοπό έχει να ενισχύσει του πνευματικούς ορίζοντες των παιδιών. Τα σχέδια εργασίας (projects) διαθέτουν ένα πρόσφορο έδαφος για την απόκτηση γνώσης βιωματικά (Ματσαγγούρας, 2006β). Όπως τονίζει και ο Frey (2002, p:11) «Επειδή λοιπόν δεν έχει σταθερά όρια και μια συγκεκριμένη δομή, αδυνατούμε να της δώσουμε έναν ακριβή ορισμό. Μόνο μέσα από την επαφή με την ίδια τη μέθοδο, την προσωπική συμμετοχή σε Project και την εμβάθυνση στα γνωρίσματά της, δηλαδή μέσα από την βίωση της, μπορεί κανείς να καταλάβει μέχρι που φτάνουν τα όρια και οι δυνατότητάς της. Η μάθηση πηγάζει από την εμπειρία που αποκτούν τα μέλη μέσα από την ενεργό συμμετοχή τους στις διαδικασίες». 
 Η μέθοδος project βασίζεται στο παιδοκεντρισμό οι θεματικές προσεγγίσεις  πηγάζουν απο τα ενδιαφέροντα των παιδιών, γι’αυτό το λόγο οι δραστηριότητες έχουν άμεση σχέση, με το συναισθηματικό κόσμο των παιδιών αλλά και του παιδαγωγού και αυτό έχει ως αποτέλεσμα την συνειδητή ενεργή συμμετοχή τους στοχευμένη και παράλληλα ευχάριστη. Στην περίπτωση αυτή, οι δραστηριότητες των μαθητών γίνονται κυρίως από προσωπικό ενδιαφέρον, ή δικής τους πρότασης ή κοινό με άλλα μέλη της ομάδας και συνεπώς, ενίσχυση της αυτοεκτίμησής τους καθώς επίσης συμμετέχουν με ενδιαφέρον κοντά σ’ αυτό καλλιεργούντε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο και με εξελιγμένα μέσα τα παιδιά νοητικά, ψυχικά και σωματικά, επιπλέον, αφομοιώνουν γνώσεις και αναπτύσσουν τις ψυχικές τους ιδιότητες (π.χ κατάκτιση του λόγου, ικανότητα προσανατολισμού, ανάπτυξη αντίληψης), μαθαίνουν κανόνες συμπεριφοράς στην δημιουργία αμοιβαίων σχέσεων ώστε να αναπτυχθεί σταδιακά η προσωπικότητά τους. Η διαμόρφωση και η διεξαγωγή του σχεδίου εκπαιδευτική δράσης ακολουθείται από βασικά στάδια προσέγγισης. Αρχικά, ο σχεδιασμός δράσης όπου το θέμα επιλέγεται σχετίζεται με τις εμπειρίες των παιδιών (ερωτήματα, γνώσεις) κατόπιν, διερευνούμε τι ξέρουν τα παιδιά και στοχεύουμε στο τι θέλουμε να μάθουν, κατόπιν έχουμε την έρευνα του πεδίου όπου οι εξερευνήσεις σχετικά με αυτό  να γίνονται μέσα στην τάξη (απαντήσεις μέσα από δραστηριότητες, πειράματα), διαμορφωτική αξιολόγηση (εξετάζουμε τι έμαθαν τα παιδιά) και επανεξέταση του διαγράμματος ενεργειών, ακολουθούν οι δραστηριότητες ολοκλήρωσης τα παιδιά προσπαθούν να δώσουν εξηγήσεις μέσα από την συλλογή αντικειμένων, πληροφοριών από άμεσων πηγών για κάποιο σκοπό, ενθαρρύνονται και κοινοποιούν τις ιδέες τους με πολλούς τρόπους  και η τελική αξιολόγιση η επιτυχία του σχεδίου εργασίας εξαρτάται από την αξιοποίηση των γνώσεων των παιδιών με την βοήθεια του παιδαγωγού. (Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, 2003)


Πώς υποστηρίζει την παιδική μάθηση 

Η μάθηση καθώς επίσης και η απόκτηση της γνώσης, είναι η σχετικά μόνιμη αλλαγή στη συμπεριφορά, ως αποτέλεσμα εμπειρίας, μίμησης ή πνευματικών διεργασιών επίσης, οι αλλαγές οφείλονται στην ωρίμανση ή και σε ορισμένες τροποποιήσεις στην συμπεριφορά (Schunk, 2010). Ο Ρώσος Vygotsky, δίνει έμφαση  στον πολιτισμό και τις αξίες με τις οποίες κάθε παιδί πρέπει να ανατρέφεται. Τα παιδιά μαθαίνουν έννοιες κατα την διάρκεια των κοινωνικών τους αλληλεπιδράσεων. Αρχικά, δημιουργούνται νοήματα που στη συνέχεια τα παιδιά δοκιμάζουν στην πράξη όπου και θα τα χρησιμοποιήσουν στην επίλυση προβλημάτων τους. Η νοητική ανάπτυξη των παιδιών μπορεί να εξελιχθεί μέσω των κοινωνικών αλληλεπιδράσεων.  Ιδιαίτερα σημαντική στη γνωστική ανάπτυξη της θεωρίας του θεωρείται η Ζώνη Επικείμενης Ανάπτυξης στην οποία η μάθηση επιτυγχάνεται ανάμεσα στο τι μπορεί να κάνει το παιδί μόνο του και που μπορεί να φτάσει άν το βοηθήσει κάποιος ενήλικας ή συνομήλικός του. Οι νοητικές δυνάμεις των παιδιών βασίζονται στη συνεργασία γιατί μέσα από αυτή τα παιδιά μαθαίνουν να σκέφτονται, να οριοθετούνται και να συμπεριφέρονται με τρόπους που αντικατοπτρίζουν το κοινωνικοπολιτισμικό τους υπόβαθρο. Παράλληλα, με την Ζ.Ε.Α. έχουμε και την μεθοδο της σκαλωσιάς αναπόσπαστο μέρος της κοινωνικοπολιτισμικής θεωρίας της μάθησης, η οποία είναι ένα υποστηρικτικό σύνολο διδακτικών καταστάσεων που προτρέπει τα παιδιά να πετύχουν και να προχωρίσουν σε ανώτερες νοητικές διαδικασίες. Η μέθοδος αυτή έχει θετικά αποτελέσματα  και στην νοητική ανάπτυξη των παιδιών και στην απόδοσή τους σε δάφορες δοκιμασίες καθώς επίσης και στην ενεργώ συμμετοχή τους για την επίλυση διαφόρων δύσκολων καταστάσεων, επίσης μια πολύ σημαντική θεωρία μάθησης είναι η ανακαλυπτική μάθηση του Bruner σύμφωνα λοιπόν με την θεωρία του το ίδιο το άτομο αποκτά την γνώση, πιο συγκεκριμένα η γνωστική ανάπτυξη σχετίζεται με την αναπαράσταση εικόνων έτσι επιτυγχάνεται η κατανόηση του περιβάλλοντος (έννοιες) μέσα από πράξεις (Schunk, 2010 · Κολιάδης, 2006, · Δημητρίου - Χατζηνεοφύτου, 2012).  Όπως αναφέρει ο Μετοχιανάκης (2000), σύμφωνα με το Vygotsky το παιχνίδι θεωρείται ως μια δημιουργία μιας φανταστικής κατάστασης που βοηθάει τα παιδιά να εκτονωθούν επίσης, θεωρούσε ότι το παιχνίδι είναι μια κορυφία πηγή ανάπτυξης της προσχολικής ηλικίας. 
Τα παιδιά μέσα από το παιχνίδι αποκτούν ένα ισχυρό κίνητρο μάθησης, ικανοποιούν τις ανάγκες τους και τις επιθυμίες τους καθώς τις εκφράζουν μέσα από το παιχνίδι. Η φαντασία αντιπροσωπεύει «μια αποκλειστικά ανθρώπινη μορφή συνειδητής ενέργειας» (Vygotsky,199, p.213), που απορρέει από τη δράση, όπως και όλες οι λειτουργίες συνείδησης. Η μάθηση καθοδηγεί την ανάπτυξη. Μέσα από το επιτραπέζιο παιχνίδι  «Το ταξίδι μιας καρδιάς» το οποίο απευθύνεται σε παιδιά προσχολικής - νηπιακής ηλικίας, αναπτύσσουν την γνωστική, γλωσσική, ψυχοκοινωνική τους ανάπτυξη μέσα από κάθε δραστηριότητα που καλούνται κάθε φορά με βάση τους κανόνες του παιχνιδιού να κάνουν. Αρχικά, έρχονται σε επαφή με έννοιες όπως των συναισθημάτων (χαρά, θυμός, λύπη, φόβος, ηρεμία κ.λπ) και τρόπους συμπεριφοράς (μοιράζομαι, δεν δαγκώνω, δεν τσιρίζω, περιμένω την συρά μου, ευγένεια κ.πλ) μέσα από την  αφήγηση ενός παραμυθιού του συνοδευτικού βιβλίου με πλούσια εικονογράφηση, στο οποίο εμπεριέχονται αισθητικά μηνύματα και βοηθούν στην αισθητική καλλιέργεια και την καλλιέργεια των αξιών καθώς επίσης, συνδυάζουν λόγο και εικόνα και το κείμενο είναι λιτό και απλό. Αξίζει, επιπλέον να αναφέρουμε πως μέσα από μια φανταστική ιστορία το παιδί ταυτίζεται με του ήρωες και μπορεί είτε να παρηγορηθεί, είτε να λύσει κάποια «προβλήματά» του, σε συνδυασμό και με το παιχνίδι αλληλεπιδρά και μαθαίνει να εκφράζει και να διαχειρίζεται τα συναισθήματά του (ψυχοκοινωνική ανάπτυξη), καλούμενο μέσα από τις κάρτες του παιχνιδιού να παίξει μια παντομίμα εκφράζεται και κατανοεί τα συναισθήματα (κατηγορία θέατρο) και σιγά σιγά το παιχνίδι γίνεται πιο διαδραστικό καθώς το παιδί καλείται να απαντήσει σε γνωστικές ερωτήσεις (να συγκρίνει εικόνες και να επιλέξει ποιά συμπεριφορά είναι σωστή) απόκτηση ηθικότητας και ενίσχυση της αντίληψης, προσοχής, μνήμης, επίσης, μέσα από την κατηγορία θάρρος ή αλήθεια το παιδί κάθε φορά καλείται να μιμηθεί ένα ζωάκι (έτσι ενισχύει την αδρή του κινητικότητα) ή να ζωγραφίσει (μία ζωγραφιά η οποία αποτελείται από τελείες, ενίσχυση λεπτής κινητικότητας) και να απαντήσει σε κάτι που αληθεύει (γλωσσική ανάπτυξη), με την χρήση του ζαριού κάθε φορά παροτρύνεται να μετράει. Τέλος, ο σκοπός του παιχνιδιού είναι τα παιδιά να ψυχαγωγούνται αλλά παράλληλα να αναπτύσσονται ολόπλευρα.
Στοιχεία ποιότητας
Ένα παιχνίδι χαρακτηρίζεται υψηλής ποιότητας από τον χρόνο, το χώρο και τα υλικά του. Πιο συγκεκριμένα τα παιδιά προσχολικής ηλικίας χρειάζονται αρκετό χρόνο (περίπου 30-50 λεπτά) για να αναπτύξουν τα διάφορα είδη παιχνιδιού τους. Όταν ο χρόνος που τους δίνεται δεν είναι ικανοποιητικός, τα παιδιά καταπιάνονται με πολύ απλές μορφές παιχνιδιού. Ο χρόνος που χρειάζονται είναι 20-30 τ.μ. χώρου για να παίξουν άνετα και αποτελεσματικά. Όσο για τα υλικά πρέπει να επιλέγονται με σεβασμό στην ανάπτυξη του παιχνιδιού. Τα χαρακτηριστικά του παιχνιδιού είναι η ενεργός συμμετοχή των παιδιών, κατανόηση συμπεριφορών και καταστάσεων, μεγάλη εμπλοκή, εφαρμογή μεθόδων λύσης προβλημάτων, οικειοποίηση της κατάστασης, ασφαλές περιβάλλον για την εφαρμογή συμπεριφορών και καταστάσεων και είναι ισχυρό κίνητρο για μάθηση (Γουρλιώτου, n.d.). Το παιχνίδι δίνει την ευκαιρία στο παιδί να αποκτήσει εμπιστοσύνη στις ικανότητες του, να μάθει να κοινωνικοποιείται και να συνεργάζεται. Από όλα τα παραπάνω, από το παίχνιδι «Το ταξίδι της καρδίας» δίνεται η δυνατότητα στα παιδιά να εκφράσουν τις γνώσεις και τις αντιλήψεις τους σχετικά με τους τρόπους συμπεριφοράς, να συνυπάρξουν και να συνεργαστούν με άλλους, να συνδυάσουν γεγονότα και καταστάσεις, να αυτοσχεδιάσουν (παντομίμα, μίμηση), να έρθουν σε επαφή με έννοιες (π.χ. θυμός, χαρά, μοιράζομαι, περιμένω την συρά μου, υπομονή, φτύνω, σπάω χαλάω πράγματα, συμμετέχω,βοηθάω, κάνω φασαρία), να συνεργάζονται (για να βρουν την απάντηση) επίσης μέσα από την αναπαράσταση της σκέψης τους και την ανάπτυξη της γλώσσας τους τα οποία είναι τα πιό βασικά «εργαλεία» για την ανάπτυξη των εννοιών, έτσι ώστε, να λειτουργήσει το παιχνίδι ως εργαλείο μάθηση χρειάζεται την βοήθεια του εκπαιδευτικού. Τέλος, η τακτική παρατήρησης και η καταγραφής βοηθούν τον εκπαιδευτικό να αξιολογήσει κατά πόσο οι γωνιές είναι αποτελεσματικές ως χώροι μάθησης.



Βιβλιογραφία 
Γουργιώτου Ε. (n.d) Παιχνίδι και μάθηση: αλληλένδετες έννοιες στην προσχολική πρακτική. [Διαδίκτυο]. Διαθέσιμο στο: http://www.pi-schools.gr/content/index.php?lesson_id=300&ep=371 (Ημερομηνία πρόσβασης: 19 Δεκεμβρίου 2017).
  • Δημητρίου-Χατζηνεοφύτου, Λ. (2001). Τα έξι πρώτα χρόνια της ζωής. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα
  • Δημητρίου - Χατζηνεοφύτου, Λ. (2012) Τα 6 πρώτα χρόνια της ζωής. Αθήνα: Πεδίο.
  • Κλεάνθους Παπαδημητρίου M., (1952).H Νέα Αγωγή, τομ. Β΄ Αθήνα. 
  • Κολιάδης, Ε. (2006). Θεωρίες μάθησης και εκπαιδευτική πράξη. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα
  • Ματσαγγούρας, Γ., Η., (2006β) Η διαθεματικότητα στη σχολική γνώση : Εννοιοκεντρική αναπλαισίωση και Σχέδια Εργασίας, (2η έκδοση), Αθήνα: Εκδόσεις Γρηγόρη.
  • Μετοχιανάκης, Η. (2000). Εισαγωγή στην παιδαγωγική (Α΄ τόμος).   Αθήνα: Ιδιωτική.
  • Παιδαγωγικό Ινστιτούτο (2003) Διαθεματικό ενιαίο πλαίσιο προγραμμάτων σπουδών και αναλυτικά προγράμματα σπουδών υποχρεωτικής εκπαίδευσης. [Διαδίκτυο]. Διαθέσιμο στο: http://www.pi-schools.gr/programs/depps/ (Ημερομηνία πρόσβασης: 10 Δεκεμβρίου 2017).
  • Παιδαγωγικό Ινστιτούτο (2011) Πρόγραμμα σπουδών για το νηπιαγωγείο. [Διαδίκτυο]. Διαθέσιμο στο: http://goo.gl/yRGRZh (Ημερομηνία πρόσβασης: 15 Δεκεμβρίου 2017).
  • Παιδαγωγικό Ινστιτούτο (2011) Βασικό Επιμορφωτικό Υλικό. Τόμος Β: Ειδικό Μέρος ΠΕ60. [Διαδίκτυο]. Διαθέσιμο στο: http://kday-v.thess.sch.gr/wp-content/uploads/305e.pdf (Ημερομηνία πρόσβασης: 15 Δεκεμβρίου 2017).
  • Schunk, D. H., 2010. Θεωρίες μάθησης. Μια εκπαιδευτική θεώρηση. Μετάφραση από την Εκκεκάκη, Λ. Επανέκδοση, Αθήνα: Μεταίχμιο.
  • Vygotsky, L.S., (1997), Νους στην κοινωνία. Μετάφραση : Μπίμπου &  Βοσνιάδου, Αθήνα : Gutenberg
  • Frey, K., (2002) Η Μέθοδος Project: Μια μορφή συλλογικής εργασίας στο σχολείο ως θεωρία και πράξη, (μτφρ Κλεονίκη Μαλλιού) Θεσσαλονίκη: Κυριακίδη.









     
    Επιστροφή στο περιεχόμενο | Επιστροφή στο κύριο μενού