“Φρύαξαν τα ταγκαλάκια”-Στυλ. Καβάζης

 «Όταν η ελευθερία της τέχνης είναι αποδεκτή μόνο εφόσον δεν πλησιάζει το ιερό…»
«Ως τα τώρα, ο άνθρωπος που έκανε τέχνη, το έκανε στ’ όνομα της αθανασίας και της νίκης καταπάνω στον χρόνο, με όλο που ήξερε πως το έργο του, αργά-γρήγορα, θα το εξαφανίσει ο καιρός. Σήμερα οι τεχνίτες, που κάνουνε τα μηδενιστικά έργα, εκφράζουνε τον θάνατο και τη φθορά : “Μηδέν ει και εις μηδέν απελεύση”! Γι΄ αυτό είναι βουβά και παγωμένα σαν τον θάνατο».
(Κυρ Φώτης Κόντογλου, Απόσπασμα από το βιβλίο του “Ευλογημένο Καταφύγιο”,)

Ο Άρης Σερβετάλης εμφανίστηκε με μακριά μαλλιά και πυκνή γενειάδα, προετοιμαζόμενος για τον ρόλο του Αγίου Ιωσήφ του Ησυχαστή, και ξαφνικά τα ταγκαλάκια φρύαξαν! Το Luben έσπευσε να σχολιάσει ειρωνικά την εμφάνισή του, ενώ ακόμη και ο Πέτρος Τατσόπουλος, ο οποίος δεν φημίζεται για την εξωτερική του εμφάνιση, έσπευσε για ακόμη μία φορά να τοποθετηθεί καυστικά. Παράλληλα, δεκάδες προοδευτικοί του χώρου έσπευσαν να σχολιάσουν τη μεταμόρφωση του ηθοποιού, λες και μια γενειάδα που παραπέμπει στον ορθόδοξο μοναχισμό αποτελεί ξαφνικά μείζον κοινωνικό και αισθητικό πρόβλημα!

Ας θυμηθούμε, όμως, κάτι ακόμη..Όταν ο ίδιος ηθοποιός ενσάρκωνε τον Λάζαρο στο «Είσαι το ταίρι μου», με εκείνο το χαρακτηριστικό κόκκινο λοφίο, η εμφάνισή του αποτελούσε μέρος ενός κωμικού τηλεοπτικού ρόλου. Τότε η μεταμόρφωσή του ήταν απλώς τέχνη, χιούμορ και υποκριτική. Τώρα, όμως, που η εξωτερική του εικόνα παραπέμπει σε έναν Άγιο και ασκητή του Αγίου Όρους, ξαφνικά η γενειάδα έγινε είδηση και η εμφάνισή του αφορμή για ειρωνείες.Πόσο επιλεκτική μπορεί να γίνει, τελικά, η περίφημη ελευθερία της τέχνης;

Οι ίδιοι άνθρωποι κυρίως του αριστερού χώρου που εμφανίζονται ως θιασώτες της καλλιτεχνικής ελευθερίας, της αποδοχής της διαφορετικότητας και του δικαιώματος κάθε δημιουργού να εκφράζεται χωρίς περιορισμούς, φαίνεται να δυσκολεύονται όταν η τέχνη στρέφεται προς την πίστη, την προσευχή, την άσκηση και την Ορθόδοξη παράδοση.

Η ελευθερία της έκφρασης χειροκροτείται μόνο όταν ο καλλιτέχνης προκαλεί, αποδομεί, σαρκάζει ή αμφισβητεί τα ιερά εκατομμυρίων ανθρώπων. Όταν, όμως, τολμά να προσεγγίσει καλλιτεχνικά την αγιότητα, τότε επιστρατεύονται η ειρωνεία, ο χλευασμός και τα απαξιωτικά σχόλια.Λες και υπάρχει ελευθερία μόνο για το άσχημο, το χυδαίο και το προκλητικό, ενώ οτιδήποτε παραπέμπει στο ιερό οφείλει πρώτα να περάσει από την έγκριση των αυτοαποκαλούμενων προοδευτικών!

Ασφαλώς, κανείς δεν απαιτεί να αρέσει σε όλους ο Σερβετάλης, ούτε η Ορθοδοξία έχει ανάγκη από ασυλία απέναντι στην κριτική. Άλλο η διαφωνία, άλλο η καλλιτεχνική αποτίμηση και άλλο η ευκολία του χλευασμού. Η πίστη δεν φοβάται τον διάλογο. Εκείνο που προκαλεί προβληματισμό όμως είναι η αδυναμία ορισμένων να αντιμετωπίσουν με στοιχειώδη σοβαρότητα κάτι που δεν συμμερίζονται.

Εδώ ακριβώς αποκαλύπτεται μια βαθύτερη κοινωνική και πολιτική αντίφαση.Ζούμε σε μια εποχή που διακηρύσσει αδιάκοπα την αποδοχή της διαφορετικότητας ενώ από την άλλη πλευρά δυσκολεύεται να αποδεχθεί ακόμη και την επιλογή ενός ανθρώπου να υπηρετήσει καλλιτεχνικά μια μορφή ορθόδοξης αγιότητας. Θέλουμε ελεύθερους καλλιτέχνες, αλλά μόνο εφόσον η ελευθερία τους κινείται μέσα στα ιδεολογικά όρια που έχουμε προκαθορίσει. Θέλουμε πολυφωνία, αλλά ενοχλούμαστε όταν ακούγεται μια φωνή που δεν ταιριάζει στο δικό μας αφήγημα.Η Ορθοδοξία, βεβαίως, δεν χρειάζεται ούτε την έγκριση του Luben,ούτε την αποδοχή κανενός Τατσόπουλου ούτε την επιδοκιμασία κανενός για να σταθεί όρθια. Εδώ και αιώνες έχει αντέξει διωγμούς, χλευασμούς και ιδεολογικές μόδες που κάποτε παρουσιάζονταν ως το μέλλον της ανθρωπότητας, αλλά σήμερα αποτελούν απλώς υποσημειώσεις της ιστορίας.

Τέλος κάτι ακόμη που αξίζει να μάθουν οι γνωστοί άγνωστοι θολοκουλτούριαρηδες,ο Άγιος Ιωσήφ ο Ησυχαστής δεν ήταν μια γενειάδα, ένα μακρύ μαλλί ή μια φωτογραφία που προσφέρεται για σχολιασμό. Ήταν ένας άνθρωπος της αδιάλειπτης προσευχής, της άσκησης, της υπακοής και του αδιάκοπου αγώνα για την κάθαρση της καρδιάς. Η αγιότητα δεν βρίσκεται στην εξωτερική εμφάνιση και βέβαια ούτε η γελοιοποίησή της αποτελεί δείγμα διανοητικής ανωτερότητας αλλά ακριβώς το αντίθετο.

Τα ταγκαλάκια, λοιπόν, μπορούν να φρυάζουν όσο θέλουν. Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν τους αρέσει η εμφάνιση του Σερβετάλη, αλλά γιατί η ελευθερία της τέχνης τούς φαίνεται αυτονόητη όταν σαρκάζει τα ιερά και τόσο ενοχλητική όταν τα προσεγγίζει με σεβασμό.

Προφανώς τελικά, το πρόβλημα δεν είναι η γενειάδα ενός ηθοποιού που υποδύεται έναν Άγιο, αλλά μια νοοτροπία που διακηρύσσει την ελευθερία της έκφρασης, αρκεί αυτή να μην εκφράζει τίποτε που θυμίζει Θεό.Όταν η Ορθοδοξία γίνεται αντικείμενο χλευασμού, ο χλευασμός βαφτίζεται προοδευτισμός και η περιφρόνηση παρουσιάζεται ως πνευματική ανωτερότητα.Τόση ελευθερία, τελικά, αλλά τόσος φόβος απέναντι στο ιερό! 

Στυλ. Καβάζης

Υ.Γ. Όποιος δεν πιστεύει στα θαύματα, ας ρίξει μια ματιά στις δύο φωτογραφίες!

Στην πρώτη, ο γνωστός ηθοποιός υποδυόμενος τον Λάζαρο με το κόκκινο λοφίο από το “είσαι το ταίρι μου” στη δεύτερη, ο Άρης Σερβετάλης έτοιμος να ενσαρκώσει τον Άγιο Ιωσήφ τον Ησυχαστή, ένας άνθρωπος που δεν άλλαξε απλώς εξωτερικά, αλλά, όπως έχει ο ίδιος περιγράψει μέσα από τη διαδρομή του, γνώρισε και μια βαθύτερη εσωτερική μεταμόρφωση, στρέφοντας τη ζωή του προς την Ορθοδοξία.Γιατί το πραγματικό θαύμα δεν βρίσκεται στα μακριά μαλλιά και στη γενειάδα, αλλά στην αλλαγή της καρδιάς και του προσανατολισμού της ζωής ενός ανθρώπου. Εκεί όπου κάποτε κυριαρχούσε ένας διαφορετικός τρόπος ζωής, μπορεί να γεννηθεί η αναζήτηση του Θεού, η μετάνοια και η επιθυμία για μια ζωή με διαφορετικό νόημα.

Αν αυτή η αλλαγή δεν μας κάνει να αναλογιστούμε τη δύναμη της μετάνοιας, τότε ίσως έχουμε ξεχάσει πως ο Χριστιανισμός δεν είναι η καταδίκη του ανθρώπου για το παρελθόν του, αλλά η δυνατότητα να αλλάξει πορεία.

«Τὰ ἀρχαῖα παρῆλθεν, ἰδοὺ γέγονε καινά.»