Ακάθιστος Ύμνος: επέτειος 1400 ετών από τότε που εψάλη για πρώτη φορά

Του μοναχού Παταπίου Καυσοκαλυβίτου στην Romfea.gr

---

Μπορεῖ ὁ Αὔγουστος νά θεωρεῖται, καί πράγματι εἶναι, ὁ μήνας τῆς Θεοτόκου, μέ ἐπίκεντρο τόν πάνδημο ἑορτασμό τῆς Κοιμήσεώς της, ὅμως ὁλόκληρο τό 2026 μπορεῖ νά θεωρηθεῖ ἔτος ἀφιερωμένο στήν Μητέρα τοῦ Θεοῦ.

Κι αὐτό καθώς ἐφέτος συμπληρώνονται 1.400 χρόνια ἀπό τότε πού ἐψάλη γιά πρώτη φορά ὁ Ἀκάθιστος Ὕμνος.

Ὁ θεομητορικός αὐτός ὕμνος ὀνομάστηκε «Ἀκάθιστος» γιατί οἱ βυζαντινοί πρόγονοί μας ἔψαλαν τόν ὕμνο αὐτό ὄρθιοι προκειμένου νά εὐχαριστήσουν τήν Παναγία γιά τή σωτηρία τῆς πόλης τους καί τῶν ἰδίων.

Τόν 7ο αἰώνα ἡ Βυζαντινή Αὐτοκρατορία ἐκτεινόταν σέ Εὐρώπη καί Ἀσία. Μέσα στά ὅριά της βρίσκονταν καί οἱ Ἅγιοι Τόποι.

Τήν ἐποχή ἐκείνη οἱ Πέρσες καταπάτησαν τά ἀνατολικά ὅρια τοῦ Βυζαντίου, εἰσέβαλαν στήν Ἱερουσαλήμ καί ἅρπαξαν τόν Τίμιο Σταυρό, πού βρίσκονταν ἐκεῖ ἀπό τόν καιρό πού τόν εἶχε βρεῖ ἡ Ἁγία ἱσαπόστολος Ἑλένη.

Οἱ Πέρσες μετέφεραν τόν Τίμιο Σταυρό στήν πρωτεύουσά τους Κτησιφώντα.

Τότε ὁ αὐτοκράτορας Ἡράκλειος ἐκστράτευσε πρός τήν Ἀνατολή , ἔφθασε μέχρι τήν Κτησιφώντα, ἐπιτέθηκε στούς Πέρσες καί πῆρε πίσω τόν Σταυρό, στίς 14 Σεπτεμβρίου τοῦ 628.

Ὅμως, κατά τή διάρκεια τῆς ἐκστρατείας, οἱ Ἄβαροι ἐκμεταλεύτηκαν τήν εὐκαιρία καθώς ἡ ἄμυνα τῆς Κωνσταντινούπολης ἦταν ἰδιαίτερα ἀσθενής -λόγω τῆς ἀπουσίας τοῦ στρατοῦ- καί ἐπιχείρησαν νά κατακτήσουν τήν Πόλη.

Ἡ πολιορκία ξεκίνησε στά τέλη τοῦ Ἰουνίου τοῦ 626 σέ μία ἐπίθεση πρωτοφανοῦς κλίμακος ἀπό τούς συμμάχους Ἀβάρους καί Σλάβους.

Οἱ Ἄβαροι προσέγγισαν τά δυτικά τείχη τῆς Πόλης μαζί μέ χιλιάδες Σλάβους στρατιῶτες.

Ἀπό τήν ἄλλη πλευρά, οἱ Πέρσες, παραδοσιακοί ἐχθροί τῶν Βυζαντινῶν, στρατοπέδευσαν στή Χλκηδόνα, ἀπέναντι δηλαδή ἀπό τήν Κωνσταντινούπολη, προσβλέποντας σέ ἕνα τελειωτικό κτύπημα.

Παρά τήν ἀπουσία τοῦ αὐτοκράτορα Ἡρακλείου, ἡ ἄμυνα τῆς πρωτεύουσας ὀργανώθηκε μέ ὑποδειγματικό τρόπο.

Ὁ πατριάρχης Σέργιος καί ὁ στρατιωτικός διοικητής Βῶνος προσπάθησαν νά σώσουν τήν ἀπειλούμενη πρωτεύουσα καί πῆραν στά χέρια τους τήν ὑπαράσπιση τῆς Πόλης, μέ τόν λαό νά συμμετέχει ἐνεργά, ἐμψυχωμένος ἀπό τήν βαθειά πίστη καί ἀκλόνητη βεβαιότητα ὅτι ἡ Θεοτόκος, ἡ Ὑπέρμαχος Στρατηγός, θά τούς προστατέψει.

Εἰδικότερα, ὁ Πατριάρχης κάλεσε τούς πιστούς νά προσευχηθοῦν γονυπετεῖς στήν Θεοτόκο καί νά τῆς ζητήσουν τή συνδρομή της.

Παράλληλα, διοργάνωσε μία μεγάλη λιτανεία στά τείχη τῆς Πόλης, κρατώντας μία ἀχειροποίητη εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ, ἐνῶ σέ μεταγενέστερες περιγραφές τῶν γεγονότων, ἀναφέρονται νά λιτανεύονται ἐπιπλέον ὁ Τίμιος Σταυρός καί εἰκόνες τῆς Θεοτόκου.

Περιγράφεται μάλιστα ὅτι ὁ ἴδιος ὁ Πατριάρχης περιέφερε τήν εἰκόνα τῆς Παναγίας ἀπό τή μονή Βλαχερνῶν κατά μῆκος τῶν τειχῶν τῆς Κωνσταντινούπολης ὥστε νά ἐμψυχώσει τόν σχετικά μικρό ἀριθμό τῶν ὑπερασπιστῶν της.

Σύμφωνα καί μέ τίς τρεῖς ἱστορικές πηγές τῆς ἐποχῆς, πού περιγράφουν τά γεγονότα, ἡ σωτηρία τῆς Βασιλεύουσας ἀποδίδεται στή Θεοτόκο.

Δέν πρόκειται γιά μεταγενέστερη παράδοση, ἀλλά γιά πεποίθηση πού ἐπικρατοῦσε μεταξύ τῶν πολιορκουμένων.

Ὑπάρχει ἀκόμη καί μία γλαφυρή ἀφήγηση γιά μία γυναικεία φιγούρα πού ὁ Χάνος τῶν Ἀβάρων ἔβλεπε νά περιφέρεται στά τείχη, καί ἡ ὁποία ταυτίστηκε μέ τή Θεοτόκο.

Τά σλαβικά μονόξυλα πού ἐπιχείρησαν ἐπίθεση ἀπό τή θάλασσα, στό βάθος τοῦ Βοσπόρου, καταστράφηκαν ἀπό τό βυζαντινό ναυτικό, ἐνῶ παράλληλα ὅλες οἱ χερσαίες ἐπιθέσεις τῶν Ἀβάρων, ἐμποδίζονταν ἀπό τά ἀπόρθητα Θεοδοσιανά τείχη.

Κάποια στιγμή οἱ ἐχθροί κατάφεραν καί εἰσέβαλαν στή μονή τῶν Βλαχερνῶν, ὅμως τελικά σφαγιάστηκαν ἀπό τούς ὑπερασπιστές τῆς Πόλης.

Μεταγενέστερες ἀφηγήσεις δίνουν μία ἐμφαντικότερη ἐκδοχή: τά μονόξυλα τῶν Σλάβων καταστράφηκαν ἀπό ξαφνική θύελλα πού ξέσπασε καί τά πληρώματά τους πνίγηκαν, ὅπως οἱ Αἰγύπτιοι στήν Ἐρυθρά Θάλασσα, σύμφωνα μέ τή βιβλική διήγηση.

Σύμφωνα μέ τήν ἀφήγηση αὐτή, τή νύχτα τῆς 7ης πρός 8η Αὐγούστου τοῦ ἔτους 626, σηκώθηκε μέγας ἀνεμοστρόβιλος, ἡ θάλασσα φουρτούνιασε ὑπερβολικά καί τά ἐχθρικά πλοῖα καταποντίστηκαν μαζί μέ τούς πολιορκητές.

Κάποιοι ἀπό τούς πολιορκούμενους διαβεβαίωναν ὅτι κατά τήν ὥρα τῆς πολιορκίας, ἐμφανιστηκε στά τείχη τῆς Πόλης ἡ ἴδια ἡ Θεοτόκος.

Ἡ πολιορκία κορυφώθηκε στίς ἀρχές Αὐγούστου, ἀλλά ἡ ἀποτυχία συντονισμοῦ τῶν ἐπιτιθεμένων, οἱ ἀπώλειες, ἡ ἔλλειψη τροφίμων καί νεροῦ, καθώς καί ἡ ψυχική κόπωση, ὁδήγησαν σέ κατάρευση τοῦ ἠθικοῦ τους.

Στίς 8 Αὐγούστου, οἱ Ἄβαροι καί οἱ Σλάβοι ἔλυσαν τήν πολιορκία τῆς Κωνσταντινούπολης καί ὑποχώρησαν, ἀναγνωρίζοντας τήν ἀποτυχία τους.

Κατόπιν τῆς ἀδόκητης σωτηρίας τῆς Πόλης οἱ κάτοικοί της συγκεντρώθηκαν στόν ναό τῆς Παναγίας τῶν Βλαχερνῶν καί μέ ἐμφανή συγκίνηση ἔψαλαν μέ ὅλη τους τήν καρδιά ὕμνους εὐχαριστήριους πρός τή Θεοτόκο γιά τή βοήθεια πού τούς προσέφερε.

Ἡ σημασία αὐτῆς τῆς νίκης ὑπερβαίνει τή σωτηρία τῆς βυζαντινῆς πρωτευούσας. Ἦταν μία ἱστορική καμπή πού ἀπέτρεψε τήν κατάρρευση τῆς αὐτοκρατορίας, φρέναρε τήν ἐπέλαση τῶν βαρβαρικῶν λαῶν πρός τή Μεσόγειο καί ἐπέτρεψε στό χριστιανικό καί ἑλληνικό στοιχεῖο νά συνεχίσει νά ἀκτινοβολεῖ στόν ἀνατολικό κόσμο γιά αἰῶνες

Ὁ λαός, ὅπως ἦταν φυσικό, ἀπέδωσε τή σωτηρία του στήν Κυρία Θεοτόκο. Ἔτσι καθιερώθηκε λιτανεία σέ ἀνάμνηση τῆς σωτηρίας του συνθέτοντας παράλληλα καί τόν Ἀκάθιστο Ὕμνο, ἕναν ἀπό τούς κατανυκτικότερους καί δοξαστικότερους τῆς ὀρθόδοξης θείας λατρείας.

Ὅλοι γνωρίζουμε τό Κοντάκιο «Τῇ Ὑπερμάχω Στρατηγῷ», τό ὁποῖο ψάλλεται κατά τή διάρκεια τῶν πέντε πρώτων Παρασκευῶν τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς.

Ὁ ὕμνος ἀποτελεῖται ἀπό 24 στροφές (Οἴκους) οἱ ἀποῖοι ἀκολουθοῦν τήν σειρά τῶν γραμμάτων τῆς ἀλφαβήτου, ἀπό τό Α ἕως καί τό Ω καί ἀναπτύσσεται σέ συνολικά 72 στίχους, ἐνῶ τό ἐφύμνιο «Χαῖρε» ἀπευθύνεται στή Θεοτόκο 144 φορές.

Κατά τήν παράδοση, ἡ θεομητορική έκείνη εἰκόνα ἐνώπιον τῆς ὁποίας ἐψάλη γιά πρώτη φορά ὁ Ἀκάθιστος Ὕμνος, βρίσκεται στό Περιβόλι τῆς Παναγίας, καί πιό συγκεκριμένα, στή μονή Διονυσίου.

Πρόκειται γιά ἕνα ἀπό τά ἀρχαιότερα κειμήλια τοῦ Ἁγίου Ὄρους. Παραχωρήθηκε στή Μονή τό ἔτος 1374 ἰδιοχείρως ἀπό τόν αὐτοκράτορα Ἀλέξιο Γ΄ Κομνηνό. Ἡ εἰκόνα εἶναι κατασκευασμένη ἀπό κηρομαστίχη, καί ἀποτελεῖ, κατά τήν παράδοση, ἔργο τοῦ εὐαγγελιστή Λουκᾶ.

Ὀνομάζεται καί Μυροβλύτισσα, γιατί κατά καιρούς ἀναβλύζει μύρο, ἴχνη τοῦ ὁποίου διακρίνονται στήν ἐπιφάνειά της. Τό 1592 πειρατές τήν ἔκλεψαν ἀπό τή Μονή.

Σηκώθηκε ὅμως φοβερή τρικυμία, ἐνῶ ἡ Παναγία ἐμφανίσθηκε στόν καπετάνιο καί δήλωσε ὅτι θέλει νά παραμείνει ἡ εἰκόνα της στή Μονή. Τήν ἴδια στιγμή ἡ εἰκόνα ἄρχισε νά μυροβλύζει, ὥστε βράχηκε τό κιβώτιο, μέσα στό ὁποῖο τήν εἶχαν κρύψει.

Τρομαγμένοι τότε οἱ πειρατές τήν ἐπεστρεψαν στή μονή Διονυσίου, ἐνῶ ταυτόχρονα, δύο ἀπ᾿ αὐτούς παρέμειναν ἐκεῖ καί ἔγιναν ἀργότερα μοναχοί.

Τό 1758 ὁ διαπρεπής λὀγιος τῆς Τουρκοκρατίας καί διδάσκαλος τοῦ Γένους Εὐγένιος Βουλγαρης πού ἐκείνη τήν ἐποχή διατελοῦσε σχολάρχης τῆς Ἀθωνιάδος Ἀκακδημίας, θεραπεύτηκε ἀπό θανατηφόρο ἀπόστημα, μέ τήν ἐπίκληση τοῦ ἐλέους της.

Τέλος, τό 1767 ἐκλάπη γιά δεύτερη φορά ἀπό ἀλλοθρήσκους, ἀλλά Χριστιανοί τήν πῆραν ἀπ᾿ αὐτούς καί τήν μετέφεραν στή Σκόπελο.

Οἱ κάτοικοί της ὅμως δέν θέλησαν νά τήν παραδώσουν σέ ἀντιπροσώπους τῆς μονῆς Διονυσίου, οἱ ὁποῖοι πῆγαν ἐκεῖ γιά νά τήν παραλάβουν, ἀλλά, στό τέλος, «λοιμική νόσος» πού προσέβαλε τό νησί τούς ἀνάγκασε νά δεχθοῦν τήν ἐπστροφή της στό Ἅγιον Ὄρος.

Ὁ Ἀκάθιστος Ὕμνος, ὅπως ἀνέφερε ὁ οἰκουμενικός Πατριάρχης κος Βαρθολομαῖος μέ ἀφορμή τήν ἐπέτειο αὐτή, εἶναι «ποίημα ὑψήγορον καί διθυραμβικόν, ἀναφερόμενον, ἱστορικῶς καί θεολογικῶς, μέ μοναδικόν πλοῦτον καλλιεπείας, εἰς τήν ἔνσαρκον θείαν Οίκονομίαν καί τήν εἰς αὐτήν μοναδι κήν συμβολήν τῆς παναχράντου Θεομήτορος».

Οἱ προσευχόμενοι πιστοί χαιρετίζουν εὐσεβῶς τήν Παναγία μέ ἀλλεπάλληλες ἐπαναλήψεις τῆς πρώτης προσφωνήσεως τοῦ ἀρχαγγέλου Γαβριήλ, πού εὐαγγελίστηκε τήν χάρη καί τήν χαρά: τῆς λέξεως «Χαῖρε», μέ τήν ὁποία φανερώνεται τό «ἀπ᾿ αἰῶνος μυστήριον» καί συγκροτεῖται τῆς «σωτηρίας ἡμῶν τό κεφάλαιον».

Ἡ ἐπανάληψη τοῦ ἐφυμνίου «Χαῖρε» ἐπί ἑκατόν σαράντα τέσσερεις φορές πρός τήν παμμακάριστο Θεοτόκο, ἔχει προδήλως μυστική ἔννοια.

Παραπέμεπει στίς ἑκατόν σαράντα τέσσερεις χιλιάδες τῶν ἁγνῶν ἐκείνων Ἁγίων τῆς Ἀποκαλύψεως, πού ὑμνοῦσαν μέ κιθάρα τήν «καινήν ὡδήν» ἐνώπιον τοῦ θρόνου τοῦ Θεοῦ καί πού ἀκολουθοῦσαν τό Ἀρνίον «ὅπου ἄν ὑπάγῃ».

Ὁ λαός τοῦ Θεοῦ πού ἁγνεύει, τόσο κατά τό ἦθος ὅσο καί κατά τό δόγμα, καί εἶναι ἀφοσιωμένος ἕως ἐσχάτου στόν σαρκωθέντα Θεό Λόγο, παραμένοντας ἑνωμένος ἄρρηκτα μέ Αὐτόν, ὑμνεῖ μέ ὡδές ἀσμάτων μουσουργικῶν τήν ὑπερένδοξη Μητέρα τοῦ Κυρίου καί Μητέρα τῆς Ἐκκλησίας, τήν κραταιά της προστασία καί τό εὐσεβές πλήρωμά της, ἀναφέρει σέ μήνυμά του ὁ Οἰκουμενικός Πατριάρχης, μέ ἀφορμή τή συμπλήρωση τῶν 1400 ἐτῶν ἀπό τήν πρώτη φορά πού ἀκούστηκε ὁ Ἀκάθιστος Ὕμνος.

Ὁ Ἀκάθιστος Ὕμνος καλεῖ κάθε πιστό νά βρίσκεται σέ ἐγρήγορση καί νά παραμένει ὀρθός καί εὐσταλής, μέ ταπείνωση καί προσευχητική διάθεση, ἐνώπιον τῶν μεγάλων προκλήσεων τῆς ἐποχῆς μας, σ᾿ αὐτές τίς δύσκολες μέρες τῶν πολλῶν γεωπολιτικῶν ἀναταράξεων καί πολεμικῶν συρράξεων, κατά τίς ὁποῖες διέρχεται ἡ ἀνθρωπότητα.

Ἄς δεηθοῦμε ἐκτενῶς, ὅπως ἡ Κυρία Θεοτόκος, ἡ Μητέρα τῆς «Εἰρήνης τοῦ Θεοῦ», φιλοτιμούμενη ἀπό τήν προσευχητική ἀπόδοση τοῦ Ἀκαθίστου Ὕμνου, ἐκ μέρους ὅλων τῶν πιστῶν, μέ πνεῦμα εὐλαβείας καί κατανύξεως, ἐνεργήσει καί σ᾿ αὐτές τίς δύσκολες περιστάσεις, ὡς Ὑπέρμαχος Στρατηγός κάθε ἀνθρώπου πού ἀδικεῖται καί βρίσκεται σέ κίνδυνο.

Καί ὡς Σκέπη κραταιά τῶν τέκνων τῆς Ἐκκλησίας ἀνά τήν Οἰκουμένη, νά ἐπιβραβεύσει στό ἀνθρώπινο γένος τήν Εἰρήνη τοῦ Υἱοῦ της, τήν ἀληθινή καί «πάντα νοῦν ὑπερέχουσαν», ὅπως ψάλλουμε στόν Ἀκάθιστο Ὕμνο.